q        
 

 

Yapı Malzemelerinin Çevresel Etkileri Kapsamında Yaşam Döngüsü Değerlendirme
Yönteminin İncelenmesi

"Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı, Türk Ulusal Ajansı, HayatBoyu Öğrenme Programı, Leonardo da Vinci Hareketlilik Projesi"

Leonardo da Vinci, AB'ne üye ve aday ülkelerin mesleki eğitime yönelik politikalarını desteklemek ve geliştirmek için Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı Türk Ulusal Ajansı tarafından Hayat Boyu Öğrenme programı kapsamında yürütülen bir programdır. Bu program; ülkelerarası işbirliğinin kullanılarak mesleki eğitim sistemleri ile uygulamalarında kalitenin geliştirilmesini, yeniliklerin teşvik edilmesini ve Avrupa boyutunun yükseltilmesini amaçlamaktadır. Üye Devletlerin mesleki eğitimin kapsamı ve organizasyonu konusundaki sorumluluğu, kültürel çeşitlilik ve dil çeşitliliği dikkate alınarak gerçekleştirdikleri eyleme destek olmaya çalışılmaktadır. Bunun için mesleki eğitim  alanındaki ülkelerarası işbirliği projelerine AB tarafından hibe desteği verilmektedir.

Leonardo da Vinci programının bir alt programı olan hareketlilik projeleri, temel düzeyde mesleki eğitim almakta olan öğrenciler (IVT) ile, işsizler de dahil olmak üzere işgücü dünyasındaki kişiler (PLM) ve mesleki eğitimden sorumlu kişilerin (VETPRO) katıldığı ülkelerarası staj ve çalışma ziyareti olarak adlandırılabilecek hareketlilik faaliyetleridir. Burada esas nokta, temel mesleki eğitim ve sürekli mesleki eğitimin Avrupa boyutunun güçlendirilmesi, kişilerin teori ve uygulama içeren faaliyetlerden, özellikle iş bağlantılı eğitimle deneyim kazanmaya teşvik edilmesi, dil becerilerinin, ülkelerarası bağlantıların, eğitmenler ve insan kaynakları yöneticileri için başarılı uygulamaların değişimlerinin geliştirilmesidir. Bu tür bir faaliyet alanı mesleki eğitim alanındaki tüm sosyal ortakların bir araya gelmesini sağlayarak hem ülkelerarası işbirliğinin hem de iş dünyası ile eğitim kurumları arasındaki ilişkilerin güçlendirilmesi için yararlıdır. Bu programa başvurular kurumsal düzeyde yapılmaktadır ve 2007 teklif çağrısı döneminde yapılan başvurulardan biri de Gazi Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Yapı Eğitimi Bölümü tarafından hazırlanan “Yapı Malzemelerinin Çevresel Etkileri Kapsamında Yaşam Döngüsü Değerlendirme Yönteminin İncelenmesi” isimli hareketlilik projesidir. Projenin konusu yapı malzemelerinin çevresel etkilerini kapsamaktadır.

Dünyada çevre kirliliği arttıkça çevre bilinci gelişmeye başlamıştır. Çevre bilincine koşut olarak tüm sektörlerin temel hedefi, insanların sağlıklı olarak yaşamını sürdürebilmesi ve çevre kalitesinin iyileştirilmesi olmuştur. Bu hedef kapsamında, sektörler bazı yöntemlerle ürünlerinin çevresel performansını denetlemeye başlamıştır. Bu yöntemlerden biri de “Yaşam Döngüsü Değerlendirme - YDD (Life Cycle Assessment - LCA)” dir. YDD, bir ürün veya hizmetin olası çevresel etkilerini değerlendirmek için kullanılan bir yöntemdir. Endüstriyel ürünlerin çevresel etkilerinin yaşamları boyunca değerlendirilmesine yönelik olarak ortaya çıkan yöntem, zamanla yapı sektörü tarafından da benimsenmiştir.

Yapı sektöründe YDD yönteminin kullanımında karşılaşılan sorunlardan dolayı yönteme olan ilginin artması, Avrupa Birliği üyesi ülkelerde ulusal ve uluslararası çalışma grupları ve araştırma programlarının oluşturulmasıyla sonuçlanmıştır. Bu gruplarda, YDD yöntemine ait yeni tanım, karşılaştırma ve modeller üzerine çalışmalar AB genelinde devam etmektedir. Günümüzde YDD yöntemiyle ilgili en ayrıntılı ve güncel bilgi, Uluslararası Standardlar Kuruluşu (ISO) tarafından hazırlanan ISO 14040 Standardları serisinden elde edilmektedir. Bu standardlardan bazıları Türk Standardları Enstitüsü (TSE) Standardlarına girmiş; bazılarının Türkçe çevirileri ise henüz tamamlanmamıştır. Tamamlanan çevirilerde ise önemli ölçüde kavram kargaşası vardır.

ISO 14040’a göre YDD yöntemi aşağıdaki alanlarda kullanılmaktadır:

•Bir ürün veya hizmetin farklı yaşam döngüsü evrelerinde çevreyle ilişkisinin tanımlanarak bu ürün veya hizmetin geliştirilmesi ve iyileştirilmesinde,
•Kamuda ve özel sektörde, stratejik planlama, öncelik belirleme, ürün ve hizmetlerin tasarımı ve mevcut tasarımların yenilenmesi konularında karar verilmesinde,
•Ölçüm tekniklerini de içerecek şekilde çevresel performans göstergeleriyle ilgili kamu politikası oluşturulmasında
•Çevresel bildirgeler ve çevre etiketi gibi pazarlama araçlarının geliştirilmesinde.

Yapı sektöründe kullanılan yapı malzemelerinin yaşamları döngüsel bir süreçtir. “Yaşam döngüsü” olarak adlandırılan bu süreç, bir yapı malzemesinin hammaddelerinin çıkarılmasından başlayıp, işlenmesi, paketlenmesi, taşınması, yapımı, kullanımı, gerektiği zamanlarda bakım-onarımı, ömrünü tamamladığında atılması, geri dönüştürülmesi, birtakım işlemlerden geçirilerek yeniden kullanıma hazır hale getirilmesini kapsamaktadır. Yapı malzemeleri, yaşam döngülerinin her evresinde farklı çevresel etkilere sebep olmaktadır. Bu etkiler iklim değişikliği, stratosferdeki ozon tükenimi, asitleşme, besin birikimi, insan zehirlenmesi, ekolojik zehirlenme, kaynak tükenimi, fotokimyasal oksit oluşumu, kirlilik (hava, su, toprak) ve biyoçeşitliliğin zarar görmesi olabilir.

Yapı malzemelerinin çevresel etkilerinin yaşam süreçleri boyunca değerlendirilmesi için kullanılan YDD yönteminin pratikte uygulanabilirliğini sağlamak için AB genelinde birtakım bilgisayar yazılım programları geliştirilmiştir. Sözkonusu yazılım programlarıyla yapılan değerlendirmelerin sonuçları, yapı malzemelerinin sebep olduğu çevresel etkilerin azaltılmasına yönelik çözüm önerileri ve çevresel ürün bildirgeleri-ÇÜB (Environmental Product Declarations-EPD) için doğrudan girdi oluşturmaktadır.

Bu amaçla kullanılan programlardan biri de GaBi yazılım programıdır. GaBi, Stuttgart Üniversitesi Yapı Fiziği Kürsüsü Yaşam Döngüsü Mühendisliği Bölümü ve PE International GMBH firması ortaklığıyla geliştirilmiş olup endüstriyel ürünlerin ve yapı malzemelerinin yaşam döngüsü değerlendirmelerini yapma ve çevresel ürün bildirgelerine veri girdisi oluşturma olanağı sağlamaktadır.

GaBi programının eğitimini almak ve Türkiye’de kullanımını sağlamak amacıyla 2007 teklif çağrısı döneminde, Gazi Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Yapı Eğitimi Bölümü adına Yrd.Doç.Dr. Arzuhan Burcu GÜLTEKİN’in yürütücülüğünde, LLP-LDV-VETPRO-07-TR-0021 no.lu “Yapı Malzemelerinin Çevresel Etkileri Kapsamında Yaşam Döngüsü Değerlendirme Yönteminin İncelenmesi” isimli bir Leonardo da Vinci hareketlilik projesi hazırlanarak Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı Türk Ulusal Ajansına sunulmuştur. Proje üniversitemizden yapılan 28 adet başvuru arasından desteklenmeye değer bulunan 4 projeden biri olup Türkiye’de seçilen 401 adet projenin arasına girme başarısını kazanmıştır.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
   
                                  6